{"id":8367,"date":"2017-05-09T13:36:30","date_gmt":"2017-05-09T11:36:30","guid":{"rendered":"http:\/\/instytutdidaskalos.pl\/?p=8367"},"modified":"2017-05-09T13:36:30","modified_gmt":"2017-05-09T11:36:30","slug":"kruszyn-kolo-boleslawca-osada-zalozona-przez-braci-morawskich-z-herrnhut","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/test.instytutdidaskalos.pl\/?p=8367","title":{"rendered":"Kruszyn ko\u0142o Boles\u0142awca, osad\u0105 za\u0142o\u017con\u0105 przez Braci Morawskich z Herrnhut"},"content":{"rendered":"

\"Kruszyn<\/a>Lokalizacja<\/strong><\/h3>\n

Tym razem w ramach wycieczki, kt\u00f3rej celem jest odkrywanie historii ma\u0142o znanej udajemy si\u0119 do miejscowo\u015bci Kruszyn ko\u0142o Boles\u0142awca. Jest ona po\u0142o\u017cona przy drodze nr 94 w kierunku Legnicy.\u00a0 Zachodnio – po\u0142udniowa cz\u0119\u015b\u0107 tej miejscowo\u015bci od strony Boles\u0142awca zosta\u0142a za\u0142o\u017cona jako nowo osada przez Braci Morawskich przyby\u0142ych z Herrnhut<\/a> (Saksonia, Niemcy).<\/p>\n

<\/p>\n

Powstanie miejscowo\u015bci<\/strong><\/h3>\n

Kruszyn, zaraz po zako\u0144czeniu II Wojny \u015awiatowej w 1945 roku nosi\u0142 nazw\u0119 Godn\u00f3w, a przed 1945 rokiem Gnadenberg. W t\u0142umaczeniu na j\u0119zyk polski nazwa miejscowo\u015bci znaczy „G\u00f3ra \u0141aski”, niekt\u00f3rzy t\u0142umacz\u0105 jako „\u0141askawa G\u00f3ra”.<\/p>\n

Gnadenberg zosta\u0142 za\u0142o\u017cony 6 marca 1743 roku przez Braci Morawskich z Herrnhut<\/a> w dobrach hrabiego von Falkenheyna w ramach dzia\u0142alno\u015bci misyjnej wsp\u00f3lnoty. Na uroczysto\u015bci po\u0142o\u017cenia kamienia w\u0119gielnego pod budynek zboru (zwany Wielk\u0105 Sal\u0105 – Gro\u00dfer Saal<\/a>) i cmentarza (zwanego Gottesacker – Bo\u017ca Rola)<\/a> byli obecni\u00a0 hrabia Nicolaus Ludwig von Zinzendorf (nazywany ojcem wsp\u00f3\u0142czesnych misji) oraz Martin Dober (brat rodzony Leonarda Dobera,<\/a> pierwszego misjonarza wys\u0142anego z Herrnhut<\/a> na wysp\u0119 St. Tomas w 1732 roku). Wraz z tym aktem\u00a0 wyznaczonych zosta\u0142o\u00a0 dodatkowo 68 dzia\u0142ek pod budow\u0119 dom\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych celom wsp\u00f3lnoty i dla mieszka\u0144c\u00f3w przyby\u0142ych z Herrnhut<\/a>. Uk\u0142ad osady zosta\u0142 wyznaczony na planie krzy\u017ca. W miejscu przeci\u0119cia ramion zlokalizowano usytuowanie budynku zborowego, a pozosta\u0142e budynki mia\u0142y by\u0107 wznoszone wzd\u0142u\u017c ramion krzy\u017ca, a w przysz\u0142o\u015bci wzd\u0142u\u017c ulic przecinaj\u0105cych ramiona krzy\u017ca. Typowymi budynkami dla ka\u017cdej osady Braci Morawskich po ca\u0142ym \u015bwiecie opr\u00f3cz zboru i dom\u00f3w mieszkalnych by\u0142y: dom dla wd\u00f3w i wdowc\u00f3w, szko\u0142y, internaty, sierociniec, szpital, dom dla si\u00f3str stanu wolnego, dom dla braci stanu wolnego, dom dla misjonarzy, domy diaspory (dla prze\u015bladowanych braci i si\u00f3str przyby\u0142ych z innych region\u00f3w lub kraj\u00f3w), warsztaty rzemie\u015blnicze, zak\u0142ady i fabryki.<\/p>\n

Linki do stron internetowych miasta Herrnhut<\/a> i wsp\u00f3lnoty Braci Morawskich w Herrnhut znajduj\u0105 si\u0119 na dole wpisu.<\/p>\n

Kruszyn obecnie<\/strong><\/h3>\n

Spaceruj\u0105c po cz\u0119\u015bci Kruszyna, w kt\u00f3rej mieszkali Bracia Morawscy, wida\u0107 wiele podobie\u0144stw z miejscowo\u015bci\u0105 Herrnhut<\/a>, wed\u0142ug wzoru kt\u00f3rej ta miejscowo\u015b\u0107 zosta\u0142a zbudowana. Obecny stan miejscowo\u015bci znacznie odbiega od stanu\u00a0 przed 1945 rokiem (por\u00f3wna\u0107 mo\u017cna ze zdj\u0119ciami znajduj\u0105cymi si\u0119 w internecie – odsy\u0142acze w linkach). Dzia\u0142ania ostatniej wojny i mieszka\u0144c\u00f3w \u00a0zrobi\u0142y swoje na przestrzeni minionych dekad. Cz\u0119\u015b\u0107 budynk\u00f3w ocala\u0142o niezmienionych i wida\u0107 w ich architekturze s\u0142ynny „herrnhucki barok”.<\/p>\n

Na terenie miejscowo\u015bci nie istniej\u0105 \u017cadne tablice informacyjne dla turyst\u00f3w o historii miejscowo\u015bci, obiektach istniej\u0105cych, obiektach, kt\u00f3rych ju\u017c nie ma oraz o roli jak\u0105 pe\u0142ni\u0142y. Zainteresowanym histori\u0105 Braci Morawskich, kim byli ci co zbudowali Godn\u00f3w proponuj\u0119 wycieczk\u0119 do miejscowo\u015bci Herrnhut<\/a> w Niemczech (30 km do Zgorzelca). Miejscowo\u015b\u0107 powsta\u0142a w 1722 roku i doskonale zachowa\u0142a si\u0119 ca\u0142a architektura od pocz\u0105tku jej powstania. Jest przyk\u0142adem miejscowo\u015bci, kt\u00f3ra nale\u017cycie przygotowa\u0142a wszelkiego rodzaju informacje dla odwiedzaj\u0105cych j\u0105 turyst\u00f3w. W Herrnhut<\/a> w dalszym ci\u0105gu funkcjonuje du\u017ca wsp\u00f3lnota Braci Morawskich, a g\u0142\u00f3wne obiekty jak Wielka Sala<\/a> i cmentarz Bo\u017ce Pole<\/a> s\u0105 w dalszym ci\u0105gu u\u017cytkowane.\u00a0 To, co mieszka\u0144cy Kruszyna mog\u0105 zobaczy\u0107 jedynie na dawnych widok\u00f3wkach Godnowa, co ju\u017c nie istnieje, \u00a0mog\u0105 zobaczy\u0107 w doskonale zachowanym stanie w Herrnhut.<\/a><\/p>\n

Wielka Sala<\/a><\/strong><\/h3>\n

Zb\u00f3r, g\u0142\u00f3wny budynek Godnowa, zwany Wielk\u0105 Sal\u0105 <\/a>nie istnieje. W nim gromadzi\u0142 si\u0119 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Lokalny Pana Jezusa, by\u0142 to centralny punkt powsta\u0142ej osady, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego toczy\u0142o si\u0119 \u017cycie wsp\u00f3lnotowe. Wykorzystywany by\u0142 nie tylko na nabo\u017ce\u0144stwa, grupy biblijne czy spotkania modlitewne, lecz tak\u017ce na r\u00f3\u017cnorodne spotkania czy dzia\u0142ania na rzecz wsp\u00f3lnoty.\u00a0 Nie by\u0142o to miejsce „sakrum” jak my\u015bli wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w. Ka\u017cdy, kto czyta Bibli\u0119 wie, \u017ce Jezus Chrystus nie mieszka w \u015bwi\u0105tyniach zbudowanych r\u0119kami ludzkimi, lecz w sercach ludzi wierz\u0105cych w niego. Zb\u00f3r<\/a> zosta\u0142 zniszczony w wyniku dzia\u0142a\u0144 wojennych (informacja niepewna), a w nast\u0119pnych latach zr\u00f3wnany z ziemi\u0105.<\/p>\n

„B\u00f3g, kt\u00f3ry stworzy\u0142 \u015bwiat i wszystko na nim, On, kt\u00f3ry jest Panem nieba i ziemi, nie mieszka w \u015bwi\u0105tyniach zbudowanych r\u0119k\u0105 ludzk\u0105”. Dzieje Apostolskie rozdzia\u0142-17, wiersz-24.<\/p>\n

 <\/p>\n

Cmentarz Bo\u017ca Rola<\/strong><\/h3>\n

Cmentarz Braci Morawskich Bo\u017ca Rola (Gottesacker)<\/a> znajduje si\u0119 na przeciw budynku rzymskokatolickiego ko\u015bcio\u0142a. Na mapie ten obszar oznaczony jest jako Park przy ul. \u015awi\u0119toja\u0144skiej.<\/a> Klasyczny przechodzie\u0144 patrz\u0105c na to miejsce stwierdzi, \u017ce jest to zaniedbany park. Wida\u0107 liczne \u015bcie\u017cki przecinaj\u0105ce stary cmentarz, plac zabaw dla dzieci, boisko itp. Por\u00f3wnuj\u0105c dawny cmentarz ze zdj\u0119\u0107 z obecnym stanem, wida\u0107 stopie\u0144 dewastacji i profanacji dokonany po 1945 roku. Uk\u0142ad drzew pozosta\u0142 bez zmian. Wiele p\u0142yt nagrobnych zosta\u0142o zabranych i \u00a0wykorzystanych przez mieszka\u0144c\u00f3w jako p\u0142yty chodnikowe w Kruszynie, w swoich\u00a0 gospodarstwach, czy obej\u015bciach (informacje uzyskane od mieszka\u0144c\u00f3w Kruszyna). Inne p\u0142yty zosta\u0142y porozbijane i zgromadzone na cmentarzu na kupie gruzu lub porozbijane le\u017c\u0105 na swoim miejscu. Ca\u0142e p\u0142yty te\u017c mo\u017cna spotka\u0107 we w\u0142a\u015bciwym miejscu. Wystarczy\u0142o odsun\u0105\u0107 dar\u0144 i natkn\u0105\u0107 si\u0119 na istniej\u0105ce jeszcze p\u0142yty nagrobne (zdj\u0119cia w galerii). Bo\u017ca Rola<\/a> jest kolejnym przyk\u0142adem zniszczonego zabytkowego cmentarza. Przy cmentarzu nie istnieje \u017cadna tablica informuj\u0105ca, \u017ce tutaj spoczywaj\u0105 pierwsi mieszka\u0144cy Godnowa, kt\u00f3rymi byli Bracia Morawscy. Szacunek do miejsca ich spoczynku powinien by\u0107 okazany, a cmentarz odpowiednio oznaczony i zadbany. Polacy przybyli po 1945 roku powinni pami\u0119ta\u0107, \u017ce mieszkaj\u0105 w domach wybudowanych przez nich.\u00a0 Z pewno\u015bci\u0105 jeszcze wiele p\u0142yt nagrobnych znajduje si\u0119 pod darni\u0105… .<\/p>\n

Pozytywnym przyk\u0142adem aktywno\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w w zachowaniu \u015blad\u00f3w historii jest lapidarium utworzone przez mieszka\u0144c\u00f3w miejscowo\u015bci Wie\u017ca ko\u0142o Gryfowa \u015al\u0105skiego. <\/a><\/p>\n

Mo\u017cna tak r\u00f3wnie\u017c uczyni\u0107 w Kruszynie. Potomkowie by\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w Gnadenberga przyje\u017cd\u017caj\u0105c do Kruszyna, aby zobaczy\u0107 korzenie i groby swoich przodk\u00f3w, jaki obraz zobacz\u0105? Tak samo Polacy maj\u0105cy korzenie ze wschodnich stron dawnej Polski jad\u0105 tam z nadziej\u0105, by zobaczy\u0107 domy rodzinne, czy miejsca spoczynku swoich krewnych. Niekt\u00f3rzy maj\u0105 szcz\u0119\u015bcie zobaczy\u0107, je\u015bli cokolwiek ocala\u0142o, inni natomiast nie, bo to co widzieli, pozostawi\u0142o tylko smutek w ich sercach oraz niespe\u0142nione pragnienia i nadzieje.<\/p>\n

Cmentarz w Godnowie w 1820 r.<\/a><\/p>\n

Tak by m\u00f3g\u0142 wygl\u0105da\u0107 cmentarz obecnie<\/a><\/p>\n

Brama wej\u015bciowa na cmentarz<\/a><\/p>\n

Linki<\/strong><\/h3>\n

Historie …<\/a><\/p>\n

Mapa lokalizacji Kruszyna<\/a><\/p>\n

Galeria zdj\u0119\u0107 starego Godnowa <\/a><\/p>\n

Galeria zdj\u0119\u0107 starego Godnowa – cz.2<\/a><\/p>\n

Galeria zdj\u0119\u0107 starego Godnowa – cz.3<\/a><\/p>\n

Wsp\u00f3lnota Braci Morawskich w Herrnhut<\/a><\/p>\n

Strona miasta Herrnhut<\/a><\/p>\n

Artyku\u0142 o Herrnhut<\/a><\/p>\n

Artyku\u0142 o cmentarzu „Bo\u017ce Pole”<\/a><\/p>\n

Artyku\u0142 o ko\u015bciele „Wielka Sala”<\/a><\/p>\n

Artyku\u0142 o Kruszynie <\/a><\/p>\n

Artyku\u0142 o Kruszynie 2 <\/a><\/p>\n

Kruszyn wczoraj i dzi\u015b<\/a><\/p>\n

Cmentarz w Herrnhut<\/a><\/p>\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Wielka Sala w Herrnhut<\/a><\/p>\n

Galeria 55 starych zdj\u0119\u0107 Wielkiej Sali w Herrnhut.<\/a><\/p>\n

Przewodnik po zabytkach reformacji na \u0141u\u017cycach G\u00f3rnych i Dolnym \u015al\u0105sku.<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tym razem w ramach wycieczki, kt\u00f3rej celem jest odkrywanie historii ma\u0142o znanej udajemy si\u0119 do miejscowo\u015bci Kruszyn ko\u0142o Boles\u0142awca.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9098,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"video","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[198,307,312],"tags":[1273,292,293,1243,1274,296,297,1275,1276,1128,300,1277,534,138,1278,867,1279,1170,37,309,1280,1171,1281,316,1164,511],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/test.instytutdidaskalos.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8367"}],"collection":[{"href":"https:\/\/test.instytutdidaskalos.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/test.instytutdidaskalos.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/test.instytutdidaskalos.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/test.instytutdidaskalos.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8367"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/test.instytutdidaskalos.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8367\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/test.instytutdidaskalos.pl\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/test.instytutdidaskalos.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/test.instytutdidaskalos.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8367"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/test.instytutdidaskalos.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}