![\"worshiping_God_1029837646\"](\"http:\/\/instytutdidaskalos.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/worshiping_God_1029837646.jpeg\")
<\/a>Istota ewangelikalizmu, jego pocz\u0105tki i rozw\u00f3j<\/h3>\nJak to okre\u015bli\u0142 w swoje ksi\u0105\u017cce dotycz\u0105cej wsp\u00f3\u0142czesnej teologii chrze\u015bcija\u0144skiej David L. Smith: ,,ewangelikalni [chrze\u015bcijanie] to [przedstawiciele chrze\u015bcija\u0144skiego] fundamentalizmu[1]<\/a> ze stopniami doktor\u00f3w\u201d[2]<\/a>. Najpro\u015bciej jednak rzecz ujmuj\u0105c ewangelikalizm jest ponad wyznaniowym, protestanckim ruchem religijnym, charakteryzuj\u0105cym si\u0119 okre\u015blonym typem pobo\u017cno\u015bci i teologii, kt\u00f3rego pocz\u0105tk\u00f3w nale\u017cy doszukiwa\u0107 si\u0119 w prze\u0142omie wiek\u00f3w XVII i XVIII. Wa\u017cn\u0105 dla zrozumienia istoty i odr\u0119bno\u015bci niniejszego ruchu jest etymologia s\u0142owa ewangelikalny. <\/em>Jak podaje Encyklopedia Religii ,,nazwa ewangelikalny, pochodz\u0105ca od angielskiego evangelical <\/em>nawi\u0105zuje do poj\u0119cia Ewangelii. <\/em>Identyczn\u0105 etymologi\u0119 maj\u0105 poj\u0119cia >>ewangelicki<< (np. niem. Evangelisch<\/em>) \u2013 <\/em>tradycyjne okre\u015blenie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w wywodz\u0105cych si\u0119 z reformacji XVI w., oraz >>ewangeliczny<< – synonim zgodno\u015bci z nauk\u0105 i etosem propagowanymi przez Bibl. Ewangelie, <\/em>a szerzej Nowy Testament <\/em>(np. warto\u015bci ewangeliczne)\u201d[3]<\/a>. Fakt zgodno\u015bci etymologicznej mi\u0119dzy okre\u015bleniami ewangelicki, ewangeliczny i ewangelikalny nie warunkuje jednak\u017ce zgodno\u015bci pod wzgl\u0119dem znaczeniowym, st\u0105d te\u017c ewangelikalizm rozumie\u0107 nale\u017cy jako odr\u0119bny i specyficzny nurt w \u0142onie protestantyzmu.<\/p>\n <\/p>\n U podstaw ewangelikalizmu le\u017cy ch\u0119\u0107 powrotu do idei ko\u015bcio\u0142a pierwotnego jak r\u00f3wnie\u017c g\u0142\u0119bokie pragnienie odnowy religijnej, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce chocia\u017cby w \u015bredniowieczu w ramach szeroko poj\u0119tego monastycyzmu[4]<\/a>, czy ruch\u00f3w typu waldensi[5]<\/a> lub husyci[6]<\/a>. Swoje teologiczne podstawy czerpie przede wszystkim z tzw. ortodoksji kalwi\u0144skiej, purytanizmu[7]<\/a> (J. Owen), pietyzmu[8]<\/a> (Ph. Spener) i metodyzmu[9]<\/a> (J. Wesley). Wielkie znaczenie w formowaniu okre\u015blonych i silnie akcentowanych paradygmat\u00f3w wiary, a co za tym idzie specyficznego stylu pobo\u017cno\u015bci, mia\u0142y wydarzenia w krajach anglosaskich, kt\u00f3re powszechnie nazywa si\u0119 Przebudzeniami[10]<\/a> czy Wielkimi Przebudzeniami. Cechami charakterystycznymi dla takich wydarze\u0144 by\u0142y: g\u0142oszenie przes\u0142ania biblijnego w przepe\u0142niony emocjami i dynamizmem spos\u00f3b najcz\u0119\u015bciej w miejscach publicznych (cz\u0119sto poza obiektami sakralnymi), wzywanie s\u0142uchaj\u0105cych do ca\u0142kowitej zmiany swojego \u017cycia poprzez wyra\u017any akt nawr\u00f3cenia, rezygnacje z u\u017cywek i z r\u00f3\u017cnych form stylu \u017cycia prowadzonego przed nawr\u00f3ceniem, poddanie swojego \u017cycia w wierze Jezusowi, organizowanie si\u0119 w grupy ko\u015bcielne w celu wsp\u00f3lnego czytania Biblii i modlitwy, oraz poprzez zaanga\u017cowanie w dzia\u0142ania spo\u0142eczne maj\u0105ce na celu reform\u0119 moraln\u0105. Ewangelikalizm w ten spos\u00f3b nabra\u0142 wyj\u0105tkowego charakteru zdeterminowanego na ci\u0105g\u0142\u0105 ewangelizacj\u0119, zak\u0142adanie nowych wsp\u00f3lnot i g\u0142\u0119bokie, \u015bwiadome uczestnictwo w \u017cyciu spo\u0142ecznym i politycznym.<\/p>\n Z racji tego, \u017ce ewangelikalizm jest szerokim ruchem, kt\u00f3rego nie da\u0142o si\u0119 nigdy przyporz\u0105dkowa\u0107 jedynie okre\u015blonym wyznaniom chrze\u015bcija\u0144skiego protestantyzmu, jego wp\u0142yw mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 zar\u00f3wno w anglikalinizmie[11]<\/a>, reformowanym ewangelicyzmie[12]<\/a>, baptyzmie[13]<\/a>, w wielu wsp\u00f3lnotach lutera\u0144skich, w ameryka\u0144skich Ko\u015bcio\u0142ach Episkopalnych czy w metodyzmie. Grupy ewangelikalne zacz\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c zrzesza\u0107 si\u0119 w wi\u0119ksze wsp\u00f3lnoty tworz\u0105c denominacje czy zrzeszenia ko\u015bcielne z jasnym wyr\u00f3\u017cnikiem evangelical. <\/em>Wystarczy tutaj wspomnie\u0107 ameryka\u0144skie grupy takie jak: American Baptist Evangelical, Evangelical Friends Alliance, Wisconsin Evangelical Lutheran Synod.<\/p>\n Kolejn\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 ewangelikalizmu jest jego umiej\u0119tno\u015b\u0107 do wywierania wp\u0142ywu w poprzek wszelkim r\u00f3\u017cnicom zar\u00f3wno kulturowym jak i wyznaniowym. Jednym z dowod\u00f3w tej w\u0142a\u015bciwo\u015bci jest powsta\u0142y w po\u0142owie wieku XIX tzw. ruch \u015bwi\u0119to\u015bci (z ang. holiness movement<\/em>), b\u0119d\u0105cy r\u00f3wnie\u017c platform\u0105 narodzin na pocz\u0105tku nast\u0119pnego stulecia ruchu zielono\u015bwi\u0105tkowego[14]<\/a>. Mimo tego, \u017ce pocz\u0105tkowo ruch \u015bwi\u0119to\u015bci zatacza\u0142 kr\u0119gi jedynie w\u015br\u00f3d bia\u0142ej protestanckiej ludno\u015bci, jednak szybko otworzy\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na afroamerykan\u00f3w, docieraj\u0105c i rozwijaj\u0105c si\u0119 niezwykle szybko w krajach Ameryki \u0141aci\u0144skiej, Ameryki Po\u0142udniowej, Afryki czy Azji Pd. – Wsch. Bardziej przekonuj\u0105cym dowodem by\u0107 mo\u017ce jednak jest to, \u017ce r\u00f3wnie\u017c w rzymskim katolicyzmie pojawiaj\u0105 si\u0119 grupy bezpo\u015brednio si\u0119gaj\u0105ce do ewangelikalizmu, zw\u0142aszcza wsp\u00f3lnoty o charakterze charyzmatycznym.<\/p>\n Jak to ju\u017c zosta\u0142o wspomniane jedn\u0105 z przebijaj\u0105cych si\u0119 warto\u015bci ruchu ewangelikalnego jest bardzo silne podkre\u015blanie wa\u017cnej roli jak\u0105 chrze\u015bcijanie powinni spe\u0142nia\u0107 w spo\u0142ecze\u0144stwie. Tutaj przedstawicielami mog\u0105 by\u0107 takie postacie jak brytyjski parlamentarzysta W. Wilberforce, za kt\u00f3rego to przewodnictwem w pierwszej po\u0142owie XIX wieku zniesiono niewolnictwo w ca\u0142ym Imperium, czy A. Shaftesbury – d\u0142ugoletni przedstawiciel walki o popraw\u0119 warunk\u00f3w pracy dla kobiet i nieletnich w Anglii. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c w tym miejscu wspomnie\u0107 o wp\u0142ywie jaki na reform\u0119 socjaln\u0105 i wi\u0119ziennictwo mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c Armia Zbawienia.<\/p>\n Z drugiej strony b\u0119d\u0105c wiernym w\u0142asnym konserwatywnym za\u0142o\u017ceniom teologicznym ewangelikali\u015bci bardzo cz\u0119sto stawali w opozycji do r\u00f3\u017cnych zjawisk kulturowych, wyp\u0142ywaj\u0105cych najcz\u0119\u015bciej z idei o\u015bwieceniowych, takich jak: darwinizm, emancypacja kobiet, liberalna teologia, metody krytyki naukowej Biblii. W tym momencie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o innej cesze charakterystycznej dla ewangelikalizmu, a mianowicie o separacjonizmie, tj. oddzieleniu od powszechnie przyjmowanych g\u0142\u00f3wnych nurt\u00f3w w my\u015bleniu i interpretowaniu rzeczywisto\u015bci. W uj\u0119ciu ewangelikalnym Biblia ma wci\u0105\u017c autorytet literalny.<\/p>\n Idee te niezmienne towarzysz\u0105 ewangelikalizmowi, zw\u0142aszcza temu naros\u0142emu w kulturze anglosaskiej, r\u00f3wnie\u017c po kolejnych dw\u00f3ch wojnach \u015bwiatowych. Jasne okre\u015blenie si\u0119 w pozycji nie akceptuj\u0105cej wielu kulturowych mechanizm\u00f3w i zachowa\u0144 jest i przez dzisiejszych przedstawicieli tzw. neoewangelikalizmu silnie akcentowane.<\/p>\n Obecnie trudno jest oszacowa\u0107 konkretnie ilo\u015b\u0107 chrze\u015bcijan, kt\u00f3rych teologia i pobo\u017cno\u015b\u0107 zawieraj\u0105 si\u0119 w tym czym ewangelikalizm jest. Jest to o tyle trudne gdy\u017c ruch ten nie ma \u017cadnej okre\u015blonej struktury i funkcjonuje raczej jako spos\u00f3b my\u015blenia i chrze\u015bcija\u0144skiego wyznania, dlatego jego przedstawicieli mo\u017cna dzisiaj spotka\u0107 w r\u00f3\u017cnych wyznaniach, a ich mo\u017cliwa liczba si\u0119ga zapewne kilkuset milion\u00f3w.<\/p>\n U podstaw teologii ewangelikalnej le\u017cy podstawowe za\u0142o\u017cenie, kt\u00f3re zreszt\u0105 jest to\u017csame z za\u0142o\u017ceniem reformacyjnym, \u017ce najwy\u017cszym autorytetem w sprawach wiary, tj. podstawy do kt\u00f3rej chrze\u015bcijanie powinni si\u0119 odwo\u0142ywa\u0107 jest objawienie Boga w Jezusie Chrystusie zawarte w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym Starego i Nowego Testamentu. W publikacji Evangelical Truth<\/em> Johna Stotta, znanego i cenionego autorytetu w kr\u0119gach ewangelikalnych, cytuj\u0105cego Evangelical Afirmations <\/em>odnale\u017a\u0107 mo\u017cna charakterystyczne stwierdzenie i przekonanie ewangelikalne dotycz\u0105ce Biblii: ,,Stwierdzamy ca\u0142kowit\u0105 prawdziwo\u015b\u0107 oraz pe\u0142en i ostateczny autorytet Starego i Nowego Testamentu, b\u0119d\u0105cego spisany S\u0142owem Boga. Odpowiedni\u0105 odpowiedzi\u0105 wobec tego stwierdzenia jest pokorna zgoda i pos\u0142usze\u0144stwo. Ewangelikalni [red. Chrze\u015bcijanie] uwa\u017caj\u0105 Bibli\u0119 za Bo\u017ce S\u0142owo, dlatego jest ono wystarczaj\u0105ce i godne wiary\u201d[15]<\/a>. Z tego te\u017c powodu Chrze\u015bcijanie powinni dok\u0142ada\u0107 wszelkich stara\u0144 w celu praktycznego urzeczywistniania biblijnego or\u0119dzia w swoim \u017cyciu, a czytanie i studiowanie tekst\u00f3w biblijnych winno sta\u0107 niejako codziennym nawykiem, w zwi\u0105zku z przekonaniem i\u017c obcowanie z Bo\u017cym S\u0142owem r\u00f3wnoznaczne jest z obcowaniem z samym Bogiem. Podkre\u015blenie natchnienia Biblii przez osob\u0119 Ducha \u015awi\u0119tego przy udziale w zapisie r\u00f3wnie\u017c ludzkiego pierwiastka jednocze\u015bnie pokazuje og\u00f3lnie przyj\u0119te stanowisko ewangelikalnych \u015brodowisk co do idei natchnienia, odr\u00f3\u017cniaj\u0105c r\u00f3wnie\u017c w ten spos\u00f3b ten nurt chrze\u015bcija\u0144ski od pokrewnego konserwatywnego nurtu zwanego fundamentalizmem, co bardzo dobrze zauwa\u017ca wy\u017cej wspomniany John Stott<\/a>, pisz\u0105c: ,,M\u00f3wi\u0105c, \u017ce >>Biblia jest S\u0142owem Bo\u017cym<< m\u00f3wimy prawd\u0119, ale niebezpieczn\u0105 po\u0142ow\u0119 prawdy. Mo\u017ce to by\u0107 nawet herezj\u0105 dla fundamentalist\u00f3w (B\u00f3g dyktuje mechanicznie), ale musimy doda\u0107, \u017ce Biblia jest S\u0142owem Bo\u017cym [red.] spisanym s\u0142owami ludzi. Biblia jest na r\u00f3wni S\u0142owem Boga i S\u0142owem cz\u0142owieka. Jest to podw\u00f3jne autorstwo Biblii\u201d[16]<\/a>.<\/p>\n Id\u0105c za Biblijnym poselstwem, chrystocentrycznym i trynitarnym wyznaniem wiary pierwszych sobor\u00f3w ekumenicznych czy reformacyjnym wezwaniem ,,tylko \u0142aska, tylko wiara, tylko Chrystus\u201d, ruch ewangelikalny wyznaje wiar\u0119 w Chrystusa jako Boga przychodz\u0105cego w ciele, kt\u00f3rego akt zbawczy w stosunku do cz\u0142owieka urzeczywistnia si\u0119 w wydarzeniu paschalnym i zmartwychwstaniu. Tak\u0105 deklaracj\u0119 mo\u017cna odnale\u017a\u0107 chocia\u017cby na stronie internetowej polskiego Aliansu Ewangelicznego, ponad denominacyjnej organizacji zrzeszaj\u0105cej obecnie 11 ko\u015bcio\u0142\u00f3w i 15 r\u00f3\u017cnych organizacji parako\u015bcielnych o charakterze ewangelikalnym w Polsce: ,,Wierzymy w jednego Boga, odwiecznie istniej\u0105cego w trzech osobach: Ojca, Syna i Ducha \u015awi\u0119tego, w Pana naszego, Jezusa Chrystusa, Boga objawionego w ciele, w Jego narodzenie z Dziewicy, w Jego bezgrzeszne ludzkie \u017cycie, w Jego boskie cuda, w Jego odkupie\u0144cz\u0105 \u015bmier\u0107, w Jego cielesne zmartwychwstanie, w Jego osobisty powr\u00f3t w mocy i chwale\u201d[17]<\/a>. Wiara chrze\u015bcija\u0144ska zgodnie z takim wyznaniem jest wiar\u0105 w ukrzy\u017cowanego Chrystusa. W tej wierze cz\u0142owiek jest powo\u0142any by \u017cy\u0107, umrze\u0107, by s\u0142u\u017cy\u0107 Bogu i innym. Wiara ta \u0142\u0105czy si\u0119 z ide\u0105 \u0142aski, kt\u00f3ra jest kluczem do zbawienia i codziennego \u017cycia cz\u0142owieka. Najlepiej t\u0105 ide\u0119 oddaje biblijny autor Pawe\u0142 pisz\u0105c w Li\u015bcie do Efezjan rozdziale drugim, w wersetach od \u00f3smego do dziesi\u0105tego: ,,Albowiem \u0142ask\u0105 zbawieni jeste\u015bcie przez wiar\u0119, i to nie z was. Bo\u017cy to dar. Nie z uczynk\u00f3w, aby si\u0119 kto nie chlubi\u0142. Jego dzie\u0142em jeste\u015bmy, stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynk\u00f3w, do kt\u00f3rych przeznaczy\u0142 nas B\u00f3g, aby\u015bmy w nich chodzili\u201d[18]<\/a>.<\/p>\n Czytaj\u0105c powy\u017csze paradygmaty czytelnik mo\u017ce odnie\u015b\u0107 s\u0142uszne wra\u017cenie, \u017ce ruch ewangelikalny jest w rzeczywisto\u015bci ruchem, kt\u00f3rego przekonania nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na na g\u0142\u00f3wne postulaty reformacyjne. Ewangelikalizm jednak posiada r\u00f3wnie\u017c bardzo charakterystyczne dla siebie wyr\u00f3\u017cniki, a jednym z nich jest nauka o nawr\u00f3ceniu, zwi\u0105zana z osobistym prze\u017cyciem przebaczenia grzech\u00f3w i odrodzenia grzesznej natury. Twierdzenia ,,osobiste\u201d i ,,odrodzenie\u201d maj\u0105 podkre\u015bla\u0107 prawd\u0119 o g\u0142\u0119bokim indywidualnym znaczeniu chrze\u015bcija\u0144skiego nawr\u00f3cenia, kt\u00f3re poza aktem woli cz\u0142owieka jest r\u00f3wnie\u017c ponad naturalnym dzia\u0142aniem samego Boga, przekonuj\u0105cego cz\u0142owieka o jego grzesznej postawie wzgl\u0119dem Stw\u00f3rcy, kt\u00f3ry przychodzi w momencie przyznania si\u0119 cz\u0142owieka do tej postawy z darem nowego \u017cycia. John T. M. McNeill opisuj\u0105c te zjawisko odwo\u0142uje si\u0119 do wielkich postaci, b\u0119d\u0105cych pionierami ewangelikalizmu. Wspominaj\u0105c dziennikarskie zapiski George Whitfielda, metodystycznego kaznodzieje cytuje: ,,Co za rado\u015b\u0107, rado\u015b\u0107 nie wys\u0142owiona, rado\u015b\u0107 pe\u0142na chwa\u0142y, nape\u0142ni\u0142a moj\u0105 dusz\u0119, kiedy ci\u0119\u017car grzech\u00f3w odszed\u0142, i kiedy trwa\u0142e poczucie przebaczaj\u0105cej grzechy mi\u0142o\u015bci Boga, i kiedy pe\u0142ne potwierdzenie wiary dokona\u0142o si\u0119 nad moj\u0105 strapion\u0105 dusz\u0105\u201d[19]<\/a>. Do\u015bwiadczenie nawr\u00f3cenia, jako realnego spotkania si\u0119 Boga z cz\u0142owiekiem w zbawczym dziele Chrystusa, musi przynie\u015b\u0107 konkretn\u0105 zmian\u0119 sposobu my\u015blenia i post\u0119powania. St\u0105d te\u017c wynika jasno okre\u015blona etyka post\u0119powania, odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 do na\u015bladowania Jezusa Chrystusa i zalece\u0144 biblijnych.<\/p>\n Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce te podstawowe kwestie, b\u0119d\u0105ce esencj\u0105 ewangelikalizmu, wcale nie przekre\u015blaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci istnienia r\u00f3\u017cnych stanowisk, dotycz\u0105cych mniej istotnych teologicznych prawd. Ponad konfesyjno\u015b\u0107 tego ruchu sprawia, \u017ce nikt na si\u0142\u0119 nie wymaga \u017cadnej formy uniformizmu teologicznego i pobo\u017cno\u015bciowego. Sprawy drugorz\u0119dne pod wzgl\u0119dem dogmatycznym i praktyki \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiej pozostaj\u0105 w gestii danych wyzna\u0144, pojedynczych zbor\u00f3w i indywidualnych przekona\u0144 cz\u0142owieka wierz\u0105cego. Powszechnym polem dyskusji, w kt\u00f3rej nie istnieje jednolite stanowisko s\u0105 pogl\u0105dy dotycz\u0105ce eklezjologii, sakrament\u00f3w w Ko\u015bciele, jego ustroju[20]<\/a>, urz\u0119d\u00f3w ko\u015bcielnych[21]<\/a>, chrztu[22]<\/a>, wieczerzy Pa\u0144skiej[23]<\/a>, dzia\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego[24]<\/a>. <\/p>\n Podstawowym zaanga\u017cowaniem cz\u0142onk\u00f3w wsp\u00f3lnot ewangelikalnych jest uczestnictwo w zwiastowaniu S\u0142owa Bo\u017cego we wszelakiej mo\u017cliwej formie. Oczywi\u015bcie \u0142\u0105czy si\u0119 to z ide\u0105 osobistej kontemplacji na tekstem biblijnym oraz ze wsp\u00f3lnym spotykaniem si\u0119 z cz\u0142onkami wsp\u00f3lnoty w celu pog\u0142\u0119bionego studium. Podobna zach\u0119ta w celu rozwoju swojego indywidualnego \u017cycia religijnego dotyczy praktykowania modlitwy zar\u00f3wno w wymiarze osobistym jak i wsp\u00f3lnotowym. Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w prze\u017cywaniu swojej religijno\u015bci spe\u0142nia r\u00f3\u017cnego rodzaju literatura pobo\u017cno\u015bciowa, bardzo cz\u0119sto drukowana w ogromnych ilo\u015bciach egzemplarzy. Wa\u017cnym elementem spotka\u0144 grup ewangelikalnych jest r\u00f3wnie\u017c muzyka religijna, rozumiana tu jako spos\u00f3b wyra\u017cania swojej wiary i forma modlitwy.<\/p>\n Ruch ewangelikalny, podkre\u015blaj\u0105c znaczenie Biblii jako fundamentalnego autorytetu wiary, dba\u0142 zawsze o prawid\u0142ow\u0105 edukacje swoich wiernych, ludzi bardziej zaanga\u017cowanych czy przysz\u0142ych duchownych poprzez organizowanie nauczania na ka\u017cdym szczeblu. Rol\u0119 uczelni wy\u017cszych przewa\u017cnie pe\u0142ni\u0105 seminaria teologiczne.<\/p>\n Obok zgromadze\u0144 ca\u0142ej wsp\u00f3lnoty lub mniejszych formach spotka\u0144 chrze\u015bcijanie ewangelikalni z racji silnego poczucia misyjno\u015bci staraj\u0105 si\u0119 dba\u0107 o cz\u0119st\u0105 organizacj\u0119 spotka\u0144 skierowanych g\u0142\u00f3wnie dla os\u00f3b niewierz\u0105cych, dostosowuj\u0105c przekaz i form\u0119 spotkania tak by osoby takie mog\u0142y zosta\u0107 skonfrontowane z przes\u0142aniem biblijnym dotycz\u0105cym cz\u0142owieka i Boga zawartym w Biblii, a w konsekwencji by mog\u0142y do\u015bwiadczy\u0107 religijnego odrodzenia.<\/p>\n Z racji r\u00f3\u017cnych przyczyn czy to historycznych, czy nawet teologicznych nie istnieje jedna ewangelikalna struktura, w sk\u0142ad kt\u00f3rej zrzeszaj\u0105 si\u0119 dane grupy, co nie wyklucza szerokiej wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy danymi ko\u015bcio\u0142ami opartej na prze\u015bwiadczeniu i\u017c chrze\u015bcijanie stanowi\u0105 jeden wsp\u00f3lnym i niepodzielny ko\u015bci\u00f3\u0142 Jezusa Chrystusa, bez wzgl\u0119du na przyj\u0119t\u0105 nazw\u0119 w\u0142asn\u0105. St\u0105d te\u017c powstaj\u0105 mi\u0119dzywyznaniowe organizacje, fundacje czy misje chrze\u015bcija\u0144skie skupione zw\u0142aszcza na t\u0142umaczeniu Biblii i komunikowaniu jej przekazu na okre\u015blonym polu chrze\u015bcija\u0144skiej s\u0142u\u017cby. Przyk\u0142adami, maj\u0105cymi zwi\u0119kszy\u0107 wp\u0142yw \u015brodowisk ewangelikalnych w spo\u0142ecze\u0144stwach, s\u0105 Alians Ewangelikalny (Londym 1946) lub dzia\u0142aj\u0105cy globalnie \u015awiatowy Alians Ewangelikalny (1951). Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce ewangelikalizm jako taki nie bierze w ca\u0142o\u015bci czynnego udzia\u0142u w tzw. dialogu ekumenicznym, cho\u0107 w tym punkcie jest to w rzeczywisto\u015bci zale\u017cne od stanowiska ka\u017cdej poszczeg\u00f3lnej konfesji ewangelikalnej. Najbardziej znanymi i co ciekawe przewa\u017cnie zorientowanymi na prac\u0119 z m\u0142odymi lud\u017ami organizacjami o charakterze ewangelikalnym s\u0105 min: Youth for Christ, Campus Crusade for Christ, Navigators, International Fellowship of Evangelical Students.<\/p>\n Mimo faktu, \u017ce ewangelikalizm w postaci migruj\u0105cych na ziemi\u0119 Polski grup anabaptystycznych (osiedlaj\u0105 si\u0119 przede wszystkim na \u017bu\u0142awach), pojawia si\u0119 juz w czasach Reformacji, a w wieku XVII na terenie \u015al\u0105ska powstaj\u0105 wsp\u00f3lnoty pietystyczne to jednak jego prawdziwy rozw\u00f3j nast\u0119puje dopiero na prze\u0142omie wiek\u00f3w XIX i XX. W roku 1989, roku zmian ustrojowych w Polsce istnieje 15 zarejestrowanych zwi\u0105zk\u00f3w wyznaniowych, kt\u00f3re mo\u017cna zaklasyfikowa\u0107 jako reprezentant\u00f3w idei ewangelikalnych.<\/p>\n Pierwszymi historycznie grupami z po\u015br\u00f3d tej pi\u0119tnastki s\u0105 bapty\u015bci, istniej\u0105cy dzisiaj pod nazw\u0105: Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrze\u015bcijan Baptyst\u00f3w w RP. Pocz\u0105tki tego ruchu si\u0119gaj\u0105 drugiej po\u0142owy wieku XIX, kiedy to za spraw\u0105 Gotfryda Fryderyka Alfa w Adamowie ko\u0142o Pu\u0142tuska z grupy uczestnik\u00f3w tzw. ,,godzin biblijnych\u201d, mimo sprzeciw\u00f3w ze strony w\u0142adz carskich, powstaje pierwszych zb\u00f3r baptystyczny[25]<\/a>. Jak pisze Henryk Ryszard Tomaszewski: ,,Z ka\u017cdym rokiem ros\u0142a liczba nowych cz\u0142onk\u00f3w i sympatyk\u00f3w tej spo\u0142eczno\u015bci. Represje ze strony w\u0142adz cywilnych i ko\u015bcielnych nie zahamowa\u0142y tego rozwoju. Bapty\u015bci rozpowszechnili znaczne ilo\u015bci Biblii, Nowych Testament\u00f3w, ksi\u0105\u017cek broszur i traktat\u00f3w o tre\u015bci religijnej w j\u0119zyku polskim i niemieckim.\u201d[26]<\/a> Zyskuj\u0105cy zwolennik\u00f3w, zw\u0142aszcza na wschodnich terenach polski, bapty\u015bci, polsko i niemieckoj\u0119zyczni, w okresie dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego postanowili zjednoczy\u0107 swoje szeregi i w 1937 roku chc\u0105 zalegalizowa\u0107 zwi\u0105zek religijny pod nazw\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ewangeliczno-Baptystyczny, co jednak im si\u0119 nie udaje na wskutek braku pozytywnego rozpatrzenia ze strony pa\u0144stwa Polskiego. Tu\u017c po wojnie, mimo dotkliwego pomniejszenia, na wskutek dzia\u0142a\u0144 wojennych, liczby wyznawc\u00f3w, ko\u015bci\u00f3\u0142 otrzymuje legalizacj\u0119. W czerwcu roku 1995 ko\u015bci\u00f3\u0142 otrzymuje oddzieln\u0105 Ustaw\u0119 reguluj\u0105c\u0105 jego sytuacj\u0119 prawn\u0105 w Polsce.<\/p>\n Od pierwszej wojny \u015bwiatowej istnieje r\u00f3wnie\u017c w Polsce nawi\u0105zuj\u0105cy do my\u015bli reformacji i odnowy religijnej w XVIII na \u0142onie ko\u015bcio\u0142a anglika\u0144skiego, ruch metodystyczny. ,,Po uzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, mo\u017cliwa sta\u0142a si\u0119 charytatywno-duszpasterska dzia\u0142alno\u015b\u0107 Po\u0142udniowego Episkopalnego Ko\u015bcio\u0142a Metodystycznego. Przyczyni\u0142a si\u0119 ona do powstania polskiego Ko\u015bcio\u0142a metodystycznego.\u201d[27]<\/a><\/p>\n Ciekaw\u0105 konfiguracj\u0119 do roku 1987 pi\u0119ciu r\u00f3\u017cnych grup ewangelikalnych tworzy\u0142, ustanowiony pod naciskiem w\u0142adz komunistycznych Zjednoczony Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ewangeliczny. Jak t\u0142umaczy to Zbigniew Pasek<\/a>, opisuj\u0105cy to zjawisku z punktu widzenia historyka: ,,Marksizm g\u0142osi\u0142, \u017ce w miar\u0119 rozwoju \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej nast\u0105pi programowy zanik religii. St\u0105d komunistyczni urz\u0119dnicy aby >>poprawi\u0107<< statystyk\u0119 sk\u0142onili w latach 1947-1953 podobne, ich zdaniem, doktrynalnie Ko\u015bcio\u0142y do po\u0142\u0105czenia w federacj\u0119 (w sowieckiej Rosji w roku 1944 utworzono drog\u0105 administracyjnego przymusu Og\u00f3lnozwi\u0105zkow\u0105 Rad\u0119 Ewangelicznych Chrze\u015bcijan Baptyst\u00f3w).\u201d[28]<\/a><\/p>\n Federacja ta zrzeszaj\u0105ca: Ko\u015bci\u00f3\u0142 Wolnych Chrze\u015bcijan<\/a>, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy,<\/a> Ko\u015bci\u00f3\u0142 Zielono\u015bwi\u0105tkowy<\/a>, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ewangelicznych Chrze\u015bcijan<\/a> i Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrze\u015bcijan Wiary Ewangelicznej<\/a> w latach osiemdziesi\u0105tych zacz\u0119\u0142a si\u0119 kruszy\u0107.<\/p>\n Pierwszym Ko\u015bcio\u0142em, kt\u00f3ry zdecydowa\u0142 si\u0119 j\u0105 opu\u015bci\u0107, w 1981 roku, by\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Wolnych Chrze\u015bcijan. Pocz\u0105tki dzia\u0142alno\u015bci Wolnych Chrze\u015bcijan[29]<\/a> na terenach Polski zwi\u0105zane s\u0105 bezpo\u015brednio z misyjn\u0105 prac\u0105 J\u00f3zefa Mr\u00f3zka na terenach \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego pod koniec pierwszej dekady XX stulecia. ,,Po wojnie, w roku 1947, powo\u0142ane zosta\u0142o do \u017cycia Zjednoczenie Wolnych Chrze\u015bcijan, obejmuj\u0105ce Zbory Polski po\u0142udniowej oraz Zb\u00f3r warszawski\u201d.[30]<\/a><\/p>\n Rok po wyst\u0105pieniu Wolnych Chrze\u015bcijan, kolejna grupa ewangelikalna opuszcza ZKE. Jest ni\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy[31]<\/a>, kt\u00f3ry ,,w Polsce ma 80-letni\u0105 histori\u0119. Stanowi kontynuacj\u0105 wsp\u00f3lnoty religijnej wyst\u0119puj\u0105cej w Polsce od roku 1921 pod nazwami: Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy, Zjednoczenie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych Wyznania Ewangelicznego, Zjednoczony Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ewangeliczny (ugrupowanie Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego). Ameryka\u0144skie i angielskie odpowiedniki tej spo\u0142eczno\u015bci to: Church of Christ, Christian Church, Christian Fellowship\u201d.[32]<\/a><\/p>\n Najwi\u0119kszym spo\u015br\u00f3d tych pi\u0119ciu wyzna\u0144 by\u0142 i jest Ko\u015bci\u00f3\u0142 Zielono\u015bwi\u0105tkowy, mieszcz\u0105cy si\u0119 w nurcie charyzmatycznym ewangelikalizmu. Oficjalna strona Ko\u015bcio\u0142a odnosz\u0105c si\u0119 do historii powstania ruchu na ziemiach polskich zamieszcza tak\u0105 oto notk\u0119: ,,Je\u015bli chodzi o Polak\u00f3w, to pierwszymi zielono\u015bwi\u0105tkowcami zostali niekt\u00f3rzy cz\u0142onkowie Spo\u0142eczno\u015bci Chrze\u015bcija\u0144skiej, ruchu neopietystycznego w \u0142onie luteranizmu na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim. Wykluczenie zielono\u015bwi\u0105tkowc\u00f3w ze Spo\u0142eczno\u015bci Chrze\u015bcija\u0144skiej doprowadzi\u0142o do powstania Zwi\u0105zku Stanowczych Chrze\u015bcijan, kt\u00f3ry by\u0142 pierwsz\u0105 niezale\u017cn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105 zielono\u015bwi\u0105tkow\u0105 w Polsce. Zwi\u0105zek zosta\u0142 zarejestrowany w starostwie w Cieszynie w 1910 roku (15 VII 1910) przez w\u0142adze austriackie.\u201d[33]<\/a><\/p>\n Bliskim temu nurtowi ewangelikalizmu jest bez w\u0105tpienia Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrze\u015bcijan Wiary Ewangelicznej, stanowi\u0105cym czwarty z Ko\u015bcio\u0142\u00f3w zrzeszaj\u0105cych si\u0119 w ZKE. Z kr\u00f3tkiej notki[34]<\/a> zamieszczonej na stronie Aliansu Ewangelicznego mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119 \u017ce: ,,do oficjalnego powo\u0142ania Ko\u015bcio\u0142a Chrze\u015bcijan Wiary Ewangelicznej dosz\u0142o w maju 1929 roku na zje\u017adzie mi\u0119dzyzborowym w Starej Czo\u0142nicy ko\u0142o \u0141ucka\u201d[35]<\/a>.<\/p>\n Ostatni\u0105 z grup tworz\u0105cych ZKE jest Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ewangelicznych Chrze\u015bcijan, kt\u00f3ry swoimi korzeniami si\u0119ga tzw. ruchu o\u017cywienia religijnego XIX wiecznej Rosjii. ,,W wyniku pracy ewangelizacyjnej J\u00f3zefa Gockiego z Odessy ruch ewangelicznych chrze\u015bcijan zosta\u0142 przeniesiony z Rosji na Wo\u0142y\u0144 w 1908 r. Pierwszy zb\u00f3r (parafia) ewangelicznych chrze\u015bcijan w Polsce powsta\u0142 w Kowlu w 1909 r. W 1920 roku powsta\u0142 na Wo\u0142yniu Zwi\u0105zek Ewangelicznych Chrze\u015bcijan w Polsce.\u201d[36]<\/a><\/p>\n Do znacznie m\u0142odszych denominacji, zarejestrowanych jednak jeszcze przed rokiem 1989, nale\u017c\u0105 mi\u0119dzy innymi takie grupy ewangelikalne jak zarejestrowani w cz\u0119\u015bci tzw. ,,pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy\u201d[37]<\/a>, Zwi\u0105zek Braterski ze Szczecinka,[38]<\/a> Ko\u015bci\u00f3\u0142 Bo\u017cy w Chrystusie[39]<\/a>, Stolica Apostolska w Jezusie Chrystusie[40]<\/a>, Ewangeliczna Wsp\u00f3lnota Zielono\u015bwi\u0105tkowa[41]<\/a>czy Stowarzyszenie Zbor\u00f3w Chrze\u015bcijan. <\/p>\n Przedstawione w tym rozdziale ko\u015bcio\u0142y, uzyska\u0142y rejestracj\u0119 jeszcze przed upadkiem systemu komunistycznego w Polsce. Wraz z okresem przemian ustrojowych i wprowadzeniem tzw. ustaw majowych w 1989 roku nast\u0105pi\u0142 okres nios\u0105cy ze sob\u0105 wolno\u015b\u0107 religijn\u0105 i otwarcie granic kraju na nap\u0142yw zagranicznych misji chrze\u015bcija\u0144skich. Z oblicze\u0144 przeprowadzonych przez Zbigniewa Paska wynika, \u017ce po roku 1989[42]<\/a> zosta\u0142o zarejestrowanych 68 kolejnych wsp\u00f3lnot ewangelikalnych, w kt\u00f3rych liczba cz\u0142onk\u00f3w, zgodnie z wymogami ustawy, liczy\u0142a przynajmniej 100 os\u00f3b[43]<\/a>.<\/p>\n photo credit: unsplash.com<\/a>; John Price<\/a><\/p>\n [1]<\/a> Cho\u0107 termin fundamentalizm, okre\u015blaj\u0105cy wysi\u0142ki tych, kt\u00f3rzy postanowili broni\u0107 podstaw chrze\u015bcija\u0144skich przed zagro\u017ceniami ze strony nowoczesno\u015bci powsta\u0142 na pocz\u0105tku XX wieku w \u015brodowisku p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skich protestant\u00f3w, nawi\u0105zywa\u0142 do tendencji istniej\u0105cych od samego pocz\u0105tku chrze\u015bcija\u0144stwa; R. Szczunowski Fundamentalizm <\/em>w: Encyklopedia Reliii t.4, r<\/em>ed. T. Gadacz i B. Milerski, PWN, Warszawa 2002, s. 123.<\/p>\n [2]<\/a> D.L. Smith, A Handbook of Contemporary Theology, <\/em>Baker Books, Grand Rapids 1992, s. 58.<\/p>\n [3]<\/a> <\/em>T.J Zieli\u0144ski, Ewangelikalizm <\/em>w: Encyklopedia Religii t.1, <\/em>red. T. Gadacz i B. Milerski, PWN, Warszawa 2002, s. 498.<\/p>\n [4]<\/a> Chrze\u015bcija\u0144ski ruch monastyczny ukszta\u0142towa\u0142 sie w ci\u0105gu III-IV wieku, przede wszystkim na wschodnich obszarach rzymskiego kr\u0119gu cywilizacyjnego (Egipt, Syria, Azja Mniejsza), gdzie chrze\u015bcija\u0144stwo by\u0142o bardziej umocnione w spo\u0142ecze\u0144stwie. Monastycyzm wyra\u017ca\u0142 tendencj\u0119 do szukani osobistych zwi\u0105zk\u00f3w z Bogiem, realizowan\u0105 z radykaln\u0105 konsekwencj\u0105; J. P\u0142oczkowski, Anglikanizm <\/em>w: Enncyklopedia Religii t.7 <\/em>red. T. Gadacz i B. Milerski, PWN, Warszawa 2002, s. 126.<\/p>\n [5]<\/a> Ruch religijno spo\u0142eczny zainicjowany oko\u0142o 1170 roku w Lyonie, g\u0142osz\u0105cy nauke o dobrowolnym ub\u00f3stwie jako ideale \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego. Nazwa ruchu pochodzi od nazwiska kupca lyo\u0144skiego D. Valdensa, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 g\u0142osicielem idei dobrowolnego ub\u00f3stwa jako jedynej drogi do ewangelicznej doskona\u0142o\u015bci; K. Karski, Waldensi <\/em>w: Encyklopedia Religii t.9, <\/em>red. T. Gadacz i B. Milerski, s. 369.<\/p>\n [6]<\/a> Ruch spo\u0142eczno \u2013 religijny w XV wieku w Czechach zainicjowany przez J. Husa, kt\u00f3ry wyst\u0105pi\u0142 z programem moralnej odnowy \u017cycia religijnego i walki z z nadu\u017cyciami wsp\u00f3\u0142czesnego Ko\u015bcio\u0142a; P. Kras, Husytyzm <\/em>w: Encykopedia Religijna t.4, <\/em>red. T. Gadacz i B. Milerski, PWN, Warszawa 2002, s. 479.<\/p>\n [7]<\/a> Nurt reformacyjny d\u0105\u017c\u0105cy do zmian w ko\u015bciele angielskim zgodnie z za\u0142o\u017ceniami teologicznymi kalwinizmu; T.J. Zieli\u0144ski, Purytanizm <\/em>w: Encyklopedia Religii t.8, <\/em>red. T. Gadacz i B. Milerski, PWN, Warszawa 2002, s. 324.<\/p>\n [8]<\/a> Ruch odnowy religijnej w protestantyzmie w XVII i XVIII wieku. Tak\u017ce potoczne okre\u015blenie przebudzeniowego typu pobo\u017cno\u015bci ewangelickiej; M. Hintz, Pietyzm <\/em>w: Encyklopedia Religii t.8, <\/em>red. T. Gadacz i B. Milerski, PWN, Warszawa, s. 113.<\/p>\n [9]<\/a> Tradycja protestancka wy\u0142oniona z anglikanizmu w XVIII wieku; K. Karski, Metodyzm <\/em>w Encyklopedia Religii t.6,<\/em> red. T. Gadacz i B. Milerski, PWN, Warszawa 2002, s. 507.<\/p>\n [10]<\/a> Bardzo cz\u0119sto u\u017cywa si\u0119 w teologii okre\u015blenia rewiwalizm \u2013 tendencja w protestanyzmie anglosaskim charakteryzuj\u0105ca si\u0119 d\u0105\u017ceniem do odnowy i o\u017cywienia religijnego, czemu towarzysz\u0105 manifestacje religijnego entuzjazmu zw\u0142aszcza przy nabo\u017ce\u0144stwie; Rewiwalizm <\/em>w: Encyklopedia Religii t.8, <\/em>red. T. Gadacz i B. Milerski, PWN, Warszawa 2002, s. 446.<\/p>\n [11]<\/a> Okre\u015blenie ca\u0142okszta\u0142tu doktryny i praktyki religijnej w\u0142a\u015bciwej wsp\u00f3lnocie chrze\u015bcijan uznaj\u0105cych duchowe zwierzchnictwo arcybiskupa Cantenbury. Nazwa og\u00f3\u0142u Ko\u015bcio\u0142\u00f3w uto\u017csamiaj\u0105cych si\u0119 z t\u0105 dotkryn\u0105 i praktyk\u0105, tworz\u0105c Wsp\u00f3lnot\u0119 Anglika\u0144sk\u0105; T.J. Zieli\u0144ski, Anglikanizm <\/em>w: Encyklopedia Religii t.1, <\/em>ed. T. Gadacz i B. Milerski, PWN, Warszawa 2002, s. 231.<\/p>\n [12]<\/a> Jeden z g\u0142\u00f3wnych nurt\u00f3w reformacji, kt\u00f3rego organizacyjn\u0105 postaci\u0105 by\u0142 ewangelicko \u2013 reformowany Ko\u015bci\u00f3\u0142; K. Hala\u0144ski, Reformowany protestantyzm <\/em>w: Encyklopedia Religii t.8, <\/em>T. Gadacz i B. Milerski, PWN, Warszawa 2002, s. 385.<\/p>\n [13]<\/a> (Ang. baptist – ,,chrzciciel\u201d) wyznanie protestanckie powsta\u0142e w \u0142onie reformacji anglosaskiej; bezpo\u015brednio wywodzi si\u0119 z purytanizmu jako ruch odnowy pa\u0144stwowego Ko\u015bcio\u0142a Anglii w duchu rygorystycznego kalwinizmu; T.J. Zieli\u0144ski, Baptzym <\/em>w: Encyklopedia Religii t.1, <\/em>T. Gadacz i B. Milerski, PWN, Warszawa 2002, s. 476.<\/p>\n [14]<\/a> Ukszta\u0142towany na prze\u0142omie XIX i XX wieku ruch chrze\u015bcija\u0144stwa odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do nowotestamentowego prze\u017cycia chrztu Duchem \u015awi\u0119tym oraz powszechno\u015bci\u0105 wyst\u0119powania tzw. dar\u00f3w charyzmatycznych; W. W\u0142och, Ruch Zielono\u015bwi\u0105tkowy <\/em>w: Encyklopedia Religii t.9, <\/em>T. Gadacz i B. Milerski, PWN, Warszawa 2002, s. 483.<\/p>\n [15]<\/a> J. Stott, Evangelical Truth, <\/em>Inter-Varsity Press, Leicester 1999, s. 74 za: Evangelical Affirmations, <\/em>ed. K.S. Kantzer, C.F.H. Henry, Zondervan, 1990, ss. 32,38.<\/p>\n [16]<\/a> Tam\u017ce, s. 61.<\/p>\n [17]<\/a> http:\/\/www.aliansewangeliczny.pl\/zasady.php<\/a>, pobrane z dn. 29.02.08.<\/p>\n [18]<\/a> Pismo \u015awi\u0119te Nowego i Starego Testamentu, <\/em>Towarzystwo Biblijne w Polsce, Warszawa 2001.<\/p>\n [19]<\/a> John T. McNeill, Modern Christian Movements, <\/em>The Westminister Press, Philadelphia 1954, s. 84.<\/p>\n [20]<\/a> Mo\u017cliwe jest funkcjonowanie ko\u015bcio\u0142a na zasadzie episkopalnej jak i na zasadzie pe\u0142nej autonomiczno\u015bci wsp\u00f3lnot.<\/p>\n [21]<\/a> Wsp\u00f3lnoty ko\u015bcielne w \u0142onie ewangelikalizmu uznaj\u0105 zar\u00f3wno silnie schierarchizowan\u0105 konstrukcj\u0119 razem z ide\u0105 \u015bwi\u0119ce\u0144 biskupich, jak i zupe\u0142nie rezygnuj\u0105 z wyznaczania kogokolwiek na duchownego (pastora) w zborze.<\/p>\n [22]<\/a> Chrzczone s\u0105 zar\u00f3wno dzieci (np. Metody\u015bci), jaki i osoby wierz\u0105ce (Bapty\u015bci).<\/p>\n [23]<\/a> Od konsusubstancjacji (np. Luteranie) po symboliczne znaczenie (np.<\/p>\n [24]<\/a> Tu istniej\u0105 silne kontrowersje zw\u0142aszcza pomi\u0119dzy nurtem pentakostalnym a bardziej tradycyjnie my\u015bl\u0105cymi chrze\u015bicjanami ewangelikalnymi.<\/p>\n [25]<\/a> Takim wydarzeniem sankcjonuj\u0105cym ten fakt jest chrzest przez zanurzenie pierwszych dziewi\u0119ciu os\u00f3b 28 listopada 1858 roku.<\/p>\n [26]<\/a> H.R.Tomaszewski, Wyznania typu ewangeliczno-baptystycznego wchodz\u0105ce w sk\u0142ad Zjednoczonego Ko\u015bcio\u0142a Ewangelicznego w latach 1945-1956, <\/em>S\u0142owo i \u017bycie, s. 12.<\/p>\n [27]<\/a> http:\/\/www.metodysci.pl\/KEM.html<\/p>\n [28]<\/a> Ewangelikalny protestantyzm w Polsce u progu XXI stulecia, <\/em>red. T.J.Zieli\u0144ski, Wydawnictwo Credo, Warszawa-Katowice 2004, ss.15-16.<\/p>\n [29]<\/a> Cz\u0119sto zwane r\u00f3wnie\u017c zborami braterskimi.<\/p>\n [30]<\/a> http:\/\/www.kwch.pl\/?uid=m8bj3g4v3ap9a1gtlqndpd0jr4&ac=o_nas&cz=polska<\/a>; pobranie z dn.04.03.2008.<\/p>\n [31]<\/a> Dzi\u015b Ko\u015bci\u00f3\u0142 ten jako odr\u0119bna denominacja istnieje pod nazw\u0105 Wsp\u00f3lnoty Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych.<\/p>\n [32]<\/a> http:\/\/www.chrystusowi.pl\/historia.php<\/p>\n [33]<\/a> http:\/\/kz.pl\/index.php?p=17<\/a>; pobranie z dn. 04.03.2008.<\/p>\n [34]<\/a> Niestety ko\u015bci\u00f3\u0142 nie posiada w\u0142asnego oficjalnego portalu.<\/p>\n [35]<\/a> http:\/\/www.aliansewangeliczny.pl\/info.php?l=3<\/a>; pobranie z dn. 05.03.08.<\/p>\n [36]<\/a> http:\/\/kech.pl\/historia.php<\/a>; pobranie z dn. 05.03.08.<\/p>\n [37]<\/a> W 1986 zarejestrowani jako Chrze\u015bcija\u0144ska Wsp\u00f3lnota Zielono\u015bw\u0105tkowa.<\/p>\n [38]<\/a> Zarejestrowani w 1987 roku.<\/p>\n [39]<\/a> Charyzmatyczne grupy licz\u0105ce obecnie kilkadziesi\u0105t zbor\u00f3w na terenie Polski zarejestrowane zosta\u0142y w 1988 roku.<\/p>\n [40]<\/a> Zarejestrowanie w 1989 roku.<\/p>\n [41]<\/a> Grupy chrze\u015bcijan zamieszkuj\u0105cych trzy wsie Beskidu Niskiego (Wola Piotrowa, Wis\u0142oczek, Pu\u0142awy) zarejestrowani w 1981 roku.<\/p>\nPodstawy dogmatyczne i etyczne ewangelikalizmu<\/h3>\n
Dzia\u0142alno\u015b\u0107 i organizacja ruchu ewangelikalnego<\/h3>\n
Ewangelikalizm w Polsce do roku 1989<\/h3>\n